skip to main content

Αρχαιολογικές θέσεις & έρευνα στα Σφακιά

Η ορεινή περιοχή των Σφακίων παρά το δυσπρόσιτο χαρακτήρα της ήταν απόλυτα συνδεδεμένη με την ιστορία του πολιτισμού ήδη από την έναρξη της πρωτομινωικής περιόδου (3500-2025 π.χ.) και ειδικά οι πόλεις Ανώπολη, Αράδενα, Ασκύφου. Οι προϊστορικοί κάτοικοι φαίνεται να προτιμούσαν τα παράλια (Τάρα, Φοίνικας, Ποικίλασσος). Ίχνη κατοίκησης έχουν εντοπισθεί ήδη από το τέλος της νεολιθικής περιόδου και στις Μαδάρες, κοντά σε μιτάτα (ποιμενικές εγκαταστάσεις κυρίως για ξεκούραση των βοσκών όπου γινόταν και παρασκευή γευστικότατων τυριών). Στην ελληνιστική και κλασική περίοδο οι οικισμοί των Σφακίων απομακρύνονται από τη θάλασσα και ενισχύουν την άμυνά τους με ισχυρά τείχη. Αυτό πιθανά οφειλόταν στην έξαρση της πειρατείας και στην πολιτική ανασφάλεια λόγω της εμπόλεμης κατάστασης που επικρατούσε στην περιοχή.
Κατά τη ρωμαιοκρατία, λόγω της γενικότερης ευημερίας, εμφανίζονται και πάλι παραθαλάσσιες πόλεις, οι οποίες στο τέλος αυτής της περιόδου αυξάνονται σε αριθμό.

 

Η αρχαιολογική έρευνα στα Σφακιά

Η εντύπωση που επικρατούσε μέχρι πρόσφατα ήταν ότι τα δυσπρόσιτα Σφακιά δεν είχαν κατοικηθεί εκτεταμένα κατά τους προϊστορικούς χρόνους.
Ως σημαντικότερο μνημείο πολιτισμού για τις  απώτερες χρονικές περιόδους θεωρούνται οι βραχογραφίες στη βραχοσπεπή του Ασφέντου που αποκαλύφθηκαν το 1971 από τον
Χρήστο Παπουτσάκη. Πρόκειται για χαράγματα ζώων μάλλον αγριμιών τόξου, βέλους, και άλλων συμβόλων.
Ορισμένοι μελετητές τα αποδίδουν σε κυνηγούς της μεσολιθικής περιόδου ενώ άλλοι τα τοποθετούν σε νεότερη εποχή.
Μετά από τις συστηματικές επιφανειακές έρευνες ελληνοκαναδικής συνεργασίας τα τελευταία χρόνια τα δεδομένα άλλαξαν. Στις Μαδάρες κοντά σε πηγές βρέθηκαν αντικείμενα που αποκαλύπτουν ότι τα παλιότερα ανθρώπινα σημάδια
ξεκινούν ήδη από τα νεολιθικά χρόνια. Ισως κάποιο κηνυγοί χρησιμοποιούσαν τα σπήλαια της περιοχής ως καταφύγια.
Η  κατοίκηση των ορεινών περιοχών ήδη από την πρωτομινωική περίοδο βεβαιώνεται από την κεραμική που εντοπίστηκε στην Αράδενα, την Ανώπολη, και το οροπέδιο Ασκύφου.
Η παρουσία είναι φυσικά εντονότερη στις παραθαλάσσιες περιιοχές, το Φραγκοκάστελλο, το Λουτρό, την Αγία Ρούμελη, όπου η ύπαρξη οψιανών δηλώνει την έντονη επικοινωνία των περιοχών αυτών είτε με τα βόρεια κέντρα του νησιού, είτε με απ΄ευθείας με άλλα νησιά (Μήλο, Κύπρο) .

Εξάλλου είναι σοβαρές οι ενδείξεις για την ύπαρξη λιμενικής εγκατάστασης στο Λουτρό.
Κατά τους Ιστορικού χρόνους η κατοίκηση της περιοχής πυκνώνει . Δημιουργούνται μεγάλα κέντρα που ακολουθούν τημορφή πολιτικής οργάνωσης της υπόλοιπης Κρήτης. Την Πόλη Κράτος.

Οι πόλεις αυτές ελέγχουν μεγάλες εκτάσεις με μικρούς αγροτικούς οικισμούς, αλλά και μικρές πόλεις.
Η δυτικότερη μεγάλη πόλη της σημερινής επαρχίας ήταν η Τάρρα. Είχε ιδρυθεί στο Λιβυκό πέλαγος στην έξοδο του Δρυμού Σαμαριάς, όπου σήμερα βρίσκεται η σύγχρονη Αγία Ρούμελη.