skip to main content

Η περιοχή της Ρόκας

Στον Προφήτη Ηλία υψώνεται επιβλητικό το δίκορφο ύψωμα το οποίο ονομάζεται Ρόκα όπου ο ελευθερωτής της Κρήτης Νικηφόρος Φωκάς οικοδόμησε το 961 ένα φρούριο που θα προστάτευε την περιοχή. Το φρούριο το ονόμασε Τέμενος. Στη ρίζα του οχυρού λόφου όπου δεσπόζει το οχυρό Τέμενος στον οικισμό του Προφήτη Ηλία σήμερα, (Κανλί Καστέλλι αρχικά) έχει τη θέση της η έδρα του δήμου μας. Από την στιγμή ίδρυσής του, ο δήμος συνδέθηκε ιστορικά με το όνομα του Νικηφόρου Φωκά και την ανακατάληψη της Κρήτης από τους Σαρακηνούς Άραβες. Αμέσως μετά από την άλωση και καταστροφή του αραβοκρατούμενου Χάνδακα, ο Νικηφόρος Φωκάς ιδρύει την οχυρή καστροπολιτεία Τέμενος, σε μικρή απόσταση νότια του Ηρακλείου με σκοπό να εγκαταστήσει εκεί τους κατοίκους και τις αρχές του Χάνδακα, σηματοδοτώντας έτσι μια νέα περίοδο για την βυζαντινή Κρήτη. Σε πρόσφατες αρχαιολογικές έρευνες αποδεικνύουν ότι στο φρούριο ήταν χτισμένη η ακρόπολη της προϊστορικής Λυκάστου, μια από τις εκατό πόλεις της Κρήτης που αναφέρει Όμηρος. Ο στρατηγός (κατοπινός αυτοκράτορας) Νικηφ. Φωκάς οδηγημένος από την ιστορική μνήμη του τόπου ιδρύει και οικοδομεί το μεγαλύτερο βυζαντινό οχυρό στην Κρήτη, (περίπου 600 στρ.) κι ένα από τα μεγαλύτερα σ΄ όλο τον χώρο της Ανατ. Μεσογείου, όπου και εγκαθιστά το διοικητικό στρατιωτικό κέντρο της Κρήτης (πρωτεύουσα), το 961 μ. Χ. Ο Χάνδακας κατεστραμένος εκ θεμελίων, με διαταγή του στρατηγού δεν χρησιμοποιείται πια. Πολύ αργότερα ο πληθυσμός μετακινείται σιγά σιγά κι επανακατοικεί τον Χάνδακα (μέσα 110υ αι.). Το Τέμενος είναι μια καστροπολιτεία με οχυρωμένη ακρόπολη στο δυτικό (και ψηλότερο) ύψωμα, οχυρωματικό περίβολο, προτείχισμα, πύργους, οικοδομήματα, εκκλησίες, δεξαμενές νερού και προστατευμένες πηγές. Το κάστρο του Τεμένους συντηρήθηκε και χρησιμοποιήθηκε κατά τη ενετοκρατία, οπότε κι έγινε έδρα καστελανίας (εξ ού και η ονομασία επαρχία Τεμένους). Η 13η Ε.Β.Α. έχει κηρύξει αρχαιολογικό μνημείο το κάστρο και μια μεγάλη έκταση γύρω του η οποία περιλαμβάνει και το σύγχρονο οικισμό του Προφήτη Ηλία. Το 2000 συνεργείο της 13ης Ε.Β.Α. με ευθύνη της αρχαιολόγου κ. Κατερίνα Μυλοποταμιτάκη πραγματοποίησε ανασκαφική τομή και μερική συντήρηση σε μικρό τμήμα του οχυρωματικού περιβόλου του κάστρου. Αρκετά ιστορικά στοιχεία υπάρχουν, που συνδέουν την ιστορία της περιοχής με το Τέμενος και το λόφο Ρόκα. Στο κέντρο του Προφήτη Ηλία εγκαινιάστηκε από τον οικουμενικό πατριάρχη Βαρθολομαίο, πλατεία με τον ανδριάντα του Νικηφόρου Φωκά στις 15 Ιουνίου του 2002.