skip to main content

Τουρκοκρατία (1669-1898)



Αρκετές ανεπιτυχείς επιδρομές κατά του νησιού είχαν επιχειρήσει οι Τούρκοι κατά τα τελευταία χρόνια της ενετοκρατίας, με σημαντικότερη εκείνη του Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα (1538) που προσέκρουσε στην αντίσταση του Χάνδακα και αναγκάστηκε να εγκατελείψει τα κατακτημένα εδάφη.
Το 1645 οι Τούρκοι αποβιβάστηκαν στην Κρήτη, μέσα σε δύο χρόνια κατέλαβαν σχεδόν όλα τα οχυρά και στη συνέχεια άρχισαν την πολιορκία του Χάνδακα, που κράτησε 21 χρόνια, αφού οι Έλληνες και οι Βενετοί ενωμένοι αντιστέκονταν σθεναρά.
Τέλος, έπεσε στα χέρια των Τούρκων ο Χάνδακας και μόνο τα Σφακιά έμειναν ελεύθερα, πλήρωναν όμως φόρο υποτέλειας.
Οι Κρητικοί από τα πρώτα χρόνια της τουρκοκρατίας άρχισαν τον κλεφτοπόλεμο και οργάνωσαν πολλές ανεπιτυχείς επαναστάσεις.
Το 1830 η Κρήτη παραχωρήθηκε στην Αίγυπτο και το 1841 περιήλθε και πάλι στους Τούρκους.
Ακολουθεί μια περίοδος αναταραχών με αιματηρές εξεγέρσεις του κρητικού λαού και με αποκορύφωμα την επανάσταση του 1895-96.

 

Η τουρκοκρατία, σύμφωνα με κάποιους μελετητές, παρά τα δεινά που επισώρευσε, είχε και κάποιες ευνοϊκές συνέπειες για την Κρήτη, όσον αφορά  την επιστροφή της στην Ορθοδοξία.[1]   ΄Οσο και αν φανεί παράξενο, παρατηρεί ο καθηγητής Νικόλαος Β. Τωμαδάκης, η τουρκική κατάκτηση λειτούργησε στην Κρήτη και ως ιστορική κάθαρση:

«Η κατάκτησις της Κρήτης υπό των Τούρκων απετέλεσε την κάθαρσιν της νόθου καταστάσεως της γεννηθείσης κατά την Ενετοκρατίαν: όσοι έμειναν ορθόδοξοι ήσαν γνήσιοι ΄Ελληνες. Εάν η κατάκτησις τυπικώς επέφερε την πτώσιν των Γραμμάτων και της Τέχνης, ουσιαστικώς εδυνάμωσε την ζωτικότητα του αγροτικού στοιχείου, το οποίον έπασχεν αφόρητα δεινά κατά την Ενετοκρατίαν και εξέπιπτεν ηθικώς». Την αναβίωση αυτή του αγροτικού πληθυσμού ευνόησαν οι Τούρκοι, γιατί ήταν ή κύρια πηγή της φορολογίας και των αγγαρειών.

Αλλά η πιο σημαντική συνέπεια της τουρκικής κατάκτησης ήταν η αποκατάσταση της Ορθοδοξίας στο νησί και η ανασυγκρότηση της Εκκλησίας και της ορθόδοξης ιεραρχίας. Η αναδιοργάνωση της κρητικής Εκκλησίας ήταν βέβαια μέσα στους πάγιους σκοπούς και στόχους της τουρκικής πολιτικής, για τον ψυχολογικό επηρεασμό των ορθόδοξων λαών. Έτσι όμως η Κρήτη αποκόπηκε από τη Δύση και τους δυτικούς επηρεασμούς και επανασυνδέθηκε με το κέντρο της Ορθοδοξίας, το Οικουμενικό Πατριαρχείο, και μέσω αυτού με τον υπόλοιπο ορθόδοξο ελληνισμό». [2]

Οι εξισλαμισμοί, γενικά, έχουν σαν κύριες αιτίες την τρομοκρατία και αυθαίρετη βία των κατακτητών, τη σύγχυση και τον κλονισμό της πίστης των Χριστιανών, την αδιαλλαξία των ανωτέρων κληρικών, τις οικονομικές υποχρεώσεις των υποδούλων και τη δυστυχία και τη στέρηση. Η επιδίωξη του κατακτητή να εξισλαμίσει τους υπόδουλους απέβλεπε ακόμη και στην αποδυνάμωσή τους, μολονότι η επέκταση των εξισλαμισμών θα μείωνε τα κρατικά έσοδα που εξασφάλιζαν οι φορολογούμενοι αλλόδοξοι υπήκοοι. Οι φόροι που έπρεπε να πληρώνουν οι Κρήτες ήταν ο «κεφαλικός» και ο «κτηματικός». Ο Σουλτάνος με φιρμάνι του απαγόρεψε άλλη φορολογία «ο τα εναντία δε πράξων έξει τας αράς του Θεού, του Βασιλέως και συμπάσης της ανθρωπότητος»[3]

 

[1] Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, 1983-(1999), σ. 139

[2] Θ. Ε. Δετοράκης, 1988, σσ.335-6

[3] Ι. Δ. Μουρέλλος, 1950, σ. 94

Π. Χιδίρογλου, 1981, σ. 344