skip to main content

Οικισμοί Δήμου Ζαρού

Τα χωριά του Δήμου Ζαρού έχουν οικοδομηθεί στις πλαγιές των λόφων του ημιορεινού όγκου που δεσπόζει ανάμεσα στην πεδιάδα της Μεσσαράς και του Ψηλορείτη κυρίως για να έχουν  ελεύθερες για καλλιέργεια όλες τις διαθέσιμες εκτάσεις γόνιμης γης. Οι περισσότεροι από τους οικισμούς παρουσιάζουν κυρίως αμφιθεατρική διάταξη ενώ η δόμηση τους είναι συνήθως πυκνή και συνεχής με εξαίρεση το Μεσήσκλι, που είναι αρααιοδομημένος οικισμός. Ο πολεοδομικός ιστός τους παρακολουθεί το φυσικό ανάγλυφο του εδάφους και ποικίλει άλλοτε γραμμικό με άξονα τον κεντρικό δρόμο π.χ. Φαρί, Λαλουμάς, κι άλλοτε αναπτύσσεται σε συνεκτικό κεντρικό πυρήνα π.χ. Καλαθιανά, Παναγιά.

Στην περίπτωση του οικισμού του Ζαρού και του Μορονίου παλαιότερα δεν είχαμε ένα συμπαγή οικισμό αλλά ένα σύνολο από γειτονιές οι οποίες με το χρόνο ενοποιήθηκαν σε συμπαγή οικισμό. Στην περίπτωση των Κουρτών ακόμα και σήμερα διακρίνουμε τρεις γειτονιές (Πανοχώρι - Κατοχώρι - Μεσοχωριά) που καθορίζονται από τη διαμόρφωση του εδάφους. Στους περισσότερους οικισμούς παρατηρούμε να επικρατεί ο νότιος και ανατολικός προσανατολισμός στην πρόσοψη των κτισμάτων λόγω κλίματος και επάρκειας ηλιασμού. Οι δρόμοι είναι συνήθως στενοί, παράλληλοι και κάθετοι στις καμπύλες του εδάφους και δημιουργούν πυκνά και ακανόνιστα οικοδομικά τετράγωνα. Οι περισσότεροι δρόμοι διατηρούν την αρχική μορφή και χάραξη ακόμα και σήμερα με εξαίρεση τους κεντρικούς, οι οποίοι έχουν υποστεί διαπλατύνσεις σε ορισμένα σημεία. Πολλά αδιέξοδα δρομάκια χρησιμοποιούνται σαν αυλές. Όπου οι κάθετοι δρόμοι είχαν μεγάλες κλίσεις, διαμορφώνονταν με σκαλοπάτια και ήταν συνήθως λιθόστρωτοι με τοπικές πλάκες και πέτρες. Τα παραδοσιακά κρητικά χωριά της περιοχής χαρακτηρίζονται από την έλλειψη κεντρικής πλατείας. Χώρος κοινωνικών συγκεντρώσεων ήταν συνήθως ο προαύλιος χώρος των εκκλησιών και τα πλατώματα που δημιουργούνται μπροστά από τις κρήνες ή τα μικρά πλατώματα των δρόμων. Στην περιοχή του Δήμου Ζαρού περιλαμβάνονται εκτός από τους κατοικημένους οικισμούς Ζαρός, Βορίζια, Μορόνι, Μάκρες και Παναγιά οι ερημωμένοι ή ημιερημωμένοι οικισμοί Καλαθιανά, Παλιάμα, Φαρί, Κούρτες, Λαλουμάς και Μεσήσκλι καθώς και οι πρώην οικισμοί Φραδιώ και Κυρμουσί των οποίων σώζονται ελάχιστα ίχνη σήμερα.