skip to main content

Ορος Γιούχτα ( Δήμος Αρχανών )

 

Το μικρό βουνό Γιούχτας ή Γιούκτας, ύψους 811 μέτρων, βρίσκεται κοντά στις Αρχάνες νότια του Ηράκλειου Κρήτης (επαρχία Τεμένους) σε απόσταση περίπου 11 χλμ. Έχει επίμηκες σχήμα με απότομες πλαγίες και διαθέτει εξαιρετική θέα προς κάθε κατεύθυνση.

Είναι γνωστό ως βουνό του Δία επειδή το σχήμα του, όταν το βλέπει κανείς από βορά μοιάζει με το κεφάλι του αρχαίου θεού, σε ξαπλωτή στάση με το σώμα να εκτείνεται προς δυσμάς. Σύμφωνα με την παράδοση εδώ ήταν ο τάφος του θεού Δία. Στην αρχαιότητα ονομαζόταν Κνωσία Δίκτη ή Διός όρος.

Η σημερινή ονομασία του Γιούχτα μαρτυρείται από την περίοδο της Ενετοκρατίας και ετυμολογείται ως παραφθορά της λέξης Jupiter (Ζευς) ή κατά άλλους από την αρχαιότερη ονομασία Ιυτ(τ)ός > Ιυκτός > Γιούχτας. Επί Τουρκοκρατίας οι Τούρκοι αποκαλούσαν τον βουνό Καραντάγ (Μαύρο όρος), αλλά η ονομασία αυτή δεν παρέμεινε.

Την ιστορία του Γιούχτα και του τάφου του Δία περιβάλλουν διάφοροι μύθοι και παραδόσεις. Σε αρκετές αρχαίες γραπτές πηγές οι κάτοικοι της Κρήτης κατηγορούνται ως ψεύτες και αμφισβητείται η παράδοση για τον τάφο του θεού Δία, καθώς ο ίδιος ήταν αθάνατος. Σύμφωνα δε με τον ιστορικό Διόδωρο Σικελιώτη (1ος αι.) ο Ζευς που είχε τον

τάφο το στη Δίκτη δεν ήταν ο θεός αλλά ο βασιλιάς της Κρήτης και πατέρας των δέκα Κουρήτων, οι οποίοι ήταν γνωστοί ως ακόλουθοι της θεάς Κυβέλης και ανέλαβαν τη φύλαξη του Δία βρέφους. Στα μεταγενέστερα βυζαντινά χρόνια ο ιστοριογράφος Μιχαήλ Ψελλός (11ος αι.) αναφέρει περιγραφή του τάφου και συγκεκριμένα ότι σε ένα τέμενος με κυκλώπειο τείχος υπήρχαν ερείπια ιερού με αποθέτη θυσιών και αναθημάτων.

Το όρος συνέχισε να αποτελεί τόπο λατρείας και μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού στους βυζαντινούς χρόνους και στην περίοδο της Τουρκοκρατίας. Διασώζεται δε ναός αφιερωμένος στον Χριστό, η Μεταμόρφωση Σωτήρος.

Κατά τη διάρκεια της κρητικής επανάστασης και ιδιαίτερα το 1897, όταν στις Αρχάνες ιδρύθηκε το επαναστατικό στρατόπεδο, ο Γιούχτας υπήρξε καταφύγιο των επαναστατών.

Στις αρχές του 20ού αιώνα στην κορυφή του βουνού ξεκίνησαν υπό την εποπτεία του άγγλου αρχαιολόγου Arthur Evans οι πρώτες αρχαιολογικές ανασκαφές που έφεραν στο φως ένα από τα σημαντικότερα ιερά κορυφής της μινωικής εποχής.